Nấm Linh chi – Huyền thoại và Lịch sử

Hầu hết những người sống ở châu Á hoặc những người từng có tiếp xúc với nền y học cổ truyền của Phương đông đều ít nhất 1 lần nghe đến nấm Linh chi. Những câu chuyện về nấm Linh chi thường nhuốm màu huyền thoại xoay quanh độ quý, hiếm hay diệu dược huyền thoại của nó đối với sức khoẻ và cơ thể của con người.

Lục tìm kho tư liệu của huyền sử Trung Hoa, chúng ta có được rất nhiều nổi tiếng như chuyện Tần Thuỷ Hoàng Đề cho người vượt biển đến đảo Bồng Lai ngoài Nam Hải cầu thuốc trường sinh hay truyện Bạch xà ăn trộm Linh chi cứu chồng và rất nhiều câu chuyện lưu truyền trong dân gian khác. Chính sử cũng có rất nhiều tư liệu về nội dung này.

Bạn đang đọc bài viết này chứng tỏ bạn rất quan tâm đến Nấm Linh chi và muốn biết rõ thêm về nguồn gốc của nó. Vì vậy, để cung cấp thêm thông tin cho người đọc, tôi sẽ dành thời lượng của bài viết dưới đây để tổng hợp những câu chuyện, thông tin từ huyền thoại đến lịch sử về Nấm Linh chi.

Lưu ý: Bài viết có sử dụng nhiều trích dẫn, minh chứng khoa học, vì thế để tìm hiểu, làm rõ cũng như được tư vấn anh/chị có thể liên hệ với chúng tôi theo hotline: 0915.296. 888 hoặc fanpage: fb.com/namlinhchidrhani.

NỘI DUNG CHÍNH

—————————————————————————————————————–

1. Nấm Linh chi trong huyền thoại

Trong rất nhiều tài liệu, sách sử, thơ văn của cổ nhân ghi lại những câu chuyện về những y sư thời cổ đại băng rừng, vượt suối đến nơi thâm sâu của núi rừng để tìm kiếm 1 nhánh linh chi nghìn năm – thứ tiên dược giúp thanh cân tẩy tuỷ, cải lão hoàn đồng, thứ có thể làm cho ông già 70 trẻ lại như thanh niên 18 thậm chí trường sinh bất lão sống thọ tề thiên.

Tác phẩm cổ đại Sơn Hải Kinh (thời Chiến Quốc) viết: “Nấm Linh chi là hoá thân của công chúa Yaoji – con gái vua Yan thời chiến quốc”. Dưới đây là một số câu chuyện dã sử nổi tiếng nhất:

1.1 Chuyện ông Bành tổ

Câu chuyện dã sử lâu đời nhất của dân tộc Hoa Hạ (Trung Quốc ngày nay) về Nấm Linh chi là chuyện ông Bành Tổ thọ dùng linh chi mà sống lâu mấy trăm tuổi (có sách nói là 800 tuổi), có 49 vợ và 54 con trai. Có ba tích truyện phổ biến về sự tích ông Bành tổ sống lâu hàng thế kỷ:

  • Ông Bành tổ là cậu bé được dự báo chỉ có 10 năm tuổi thọ. Theo lời chỉ bảo, cậu vào rừng tìm hai ông lão ngồi đánh cờ và dâng trái đào. Hai ông già đánh cờ trong rừng chính là Nam tào, Bắc đẩu và nhờ tiên duyên này cậu bé đã được sửa chữ “thập” (十) thành chữ “thiên” (千, hay nghìn) trong sổ sinh, giúp cậu sống đến hàng nghìn năm.
  • Ông Bành tổ nấu một nồi canh gà rừng dâng lên Ngọc Hoàng. Ngọc Hoàng ưng ý, và để trọng thưởng liền bảo: “Nhà ngươi đếm xem trên mình gà rừng có bao nhiều sợi lông màu sắc rực rỡ, thì nhà ngươi sông được bấy nhiêu tuổi”. Bành Khang tìm lại đống lông gà, đếm được 1000 sợi. Ông sống đến 1000 năm.
  • Ông Bành tổ là chuyển thế của Nam Cực Tiên Ông – chính là ông Thọ trong bộ Tam Đa Phúc – Lộc – Thọ mà chúng ta thường nhìn thấy. Nam cực tiên ông tương truyền có bí thuật trường sinh nhờ thọ dùng nấm Linh chi và nhung hươu.
(Ảnh minh họa: Ông Bành Tổ)
Nguồn ảnh: Wikipedia (1)

1.2 Truyện Bạch Xà đánh cắp nấm Linh chi

Trong tác phẩm Liêu trai chí dị của nhà văn nổi tiếng Bồ Tùng Linh, chương “Thanh Xà – Bạch Xà” có kể lại câu chuyện rất cảm động về tình yêu và sự hi sinh. Theo đó, để xua đuổi tà ma, chống sự quấy nhiễu của những thế lực xấu xa cũng như có lợi cho những phụ nữ có thai, người chồng của Bạch Xà là Hứa Tiên (Xu Xian) đã cho cô uống một loại rượu. Ngay sau khi uống loại rượu này vào Bạch Xà mất đi phé thuật và quay về với nguyên thể là một con rắn trắng. Điều này đã tạo ra sự đả kích rất lớn với Hứa Tiên khiến anh ta ngã lăn quay ra bất tỉnh.

Sau khi men rượu nhạt dần, Bạch Xà quay lại với hình hài là một nữ nhân xinh đẹp, tuy nhiên cô rất đau lòng khi người chồng đã cận kề với cái chết. Được biết trên núi Côn Lôn (Kunlun) xa xôi có một loại thảo dược thần kỳ có công dụng cải tử hoàn sinh. Bạch Xà đã không ngại hiểm nguy, vất vả, ngàn dặm xa xôi tìm đến tận núi Côn Lôn với niềm hi vọng mong manh tìm được tiên dược.

Tuy nhiên, ngọn núi này và tiên dược đó lại thuộc quyền sở hữu của Nam Cực tiên ông và được canh phòng rất cẩn mật. Bạch Xà đã chiến đấu với sếu trắng và những vị tiên có trách nhiệm bảo vệ tiên thảo. Cô ấy đã thua trận chiến cho đến khi một giọng nói lớn của Nam cực tiên ông ra lệnh cho họ dừng lại. Bạch Xà cầu xin tiên ông ra tay cứu giúp. Ấn tượng trước sự chân thành và sự kiên trì, cũng như tình yêu mãnh liệt của Bạch Xà, tiên ông đã ban cho cô ấy một nhánh tiên thảo. Bạch Xà quay về và cho Hứa tiên uống thảo dược đó và thật kỳ diệu Hứa tiên đã sống lại. Tiên dược đó chính là một tai NẤM LINH CHI.

 Bạch Xà đánh cắp nấm Linh chi
Nguồn ảnh: Zhibin Lin
(Ảnh minh hoạ: Bạch Xà đánh cắp nấm Linh chi)
Nguồn ảnh: Zhibin Lin (2)

1.3 Truyện Tần Thuỷ Hoàng đế tìm thuốc trường sinh

Lịch sử Trung Hoa ghi lại rất nhiều những câu chuyện về việc các Hoàng đế tìm kiếm thuốc trường sinh, bất tử, nhưng có lẽ câu chuyện nổi tiếng nhất phải kể đến Tần Thuỷ Hoàng – vị vua đầu tiên của 1 nước Trung Hoa thống nhất thời cổ đại. Truyện kể rằng, khi còn nhỏ Tần Thuỷ Hoàng là ngừoi có vóc dáng nhỏ bé và một nền tảng sức khoẻ rất kém. Vì thế, ông ta luôn ám ảnh với những phương thức giúp tăng cường và nâng cao thể trạng.

Khi đã thành đại nghiệp, Thuỷ Hoàng đế lại càng nung nấu ý định tìm kiếm phương thuốc giúp mình trường sinh bất tử để thống trị đất nước. Ông ta đã nhiều lần cử một đạo sĩ nổi tiếng thời bấy giờ là Từ Phúc đi ra ngoài biển, đến những vùng đảo xa để tìm kiếm kỳ trân, dị thảo cho mình. Tương truyền thời đó, ngoài biển Đông trung hoa (hay vùng biển Nhật Bản bây giờ) có một hòn đảo tên Bồng Lai – nơi sinh sống của các vị tiên – những ngừoi được tin rằng sống thọ ngang trời đất. Nhà vua cử Từ phúc đem theo 1500 đồng nam, 1500 đồng nữ ra biển, tìm tiên ông cầu thuốc. Tuy nhiên, theo cuốn sách Dragon Path – Secret of the Tomb của Helen Moss (3), Bồng lai là một quần đảo gồm 5 hòn đảo lớn, mỗi hòn đảo lại được bảo vệ bởi 3 con rùa khổng lồ. Trên những hòn đảo đó có một loại tiên thảo có mầu nâu đỏ, hình dạng nấm nhưng lại không phải là nấm. Khi ăn, uống vào giúp tinh thần thư thái, bệnh tật bị đẩy lùi, kéo dài tuổi thọ. Đó chính là nấm Linh chi.

Ảnh minh hoạ: Từ Phúc ra biển tìm tiên dược trường sinh
Nguồn ảnh: Tuệ tâm (4)

2. Nấm Linh chi trong lịch sử

Có một sự thật không thể phủ nhận rằng nấm Linh chi là loại nấm nổi tiếng nhất trong các loại nấm có dược tính và nó cũng là loại nấm có lịch sử sử dụng như 1 dược liệu lâu đời nhất. Cho dù không thể khẳng định chính xác thời điểm đầu tiên nấm linh chi được sử dụng trong y học cổ đại khi có khá nhiều tài liêụ khoa học chọn mốc 4000 -5000 năm – thời điểm bắt đầu của dân tộc Trung hoa cổ đại. Tuy nhiên cũng có khá nhiều nhà khoa học chọn mốc 2000 năm, thời điểm của triều đại nhà Hán tại Trung quốc – thời đại mà y học, văn hoá, chính trị phát triển rực rỡ nhất. Đây cũng là thời điểm xuất hiện các tài liệu, sử liệu chính thống về nấm Linh chi.

Trong bài phú (một thể loại thơ ca cổ đại của trung quốc) của nhà thơ Zhang Heng (năm 78 -139 sau công nguyên) đã ghi lại việc nấm Linh chi xuất hiện tại Kinh đô Trường An của vua Hán Vũ Đế. Sử cũ chép lại rằng khi sửa chữa cung điện, các quan phát hiện nấm linh chi mọc ra từ trên thanh xà ngang của cung điện Trường An. Đây được coi là điềm lành do nấm Linh chi thường chỉ mọc ở những vùng rừng hoang vu, nơi con người hiếm khi đặt chân đến. Những ngừoi nhìn thấy và tìm được nấm linh chi đều được coi là có tiên duyên sắp đặt. Năm 237 sau công nguyên vào thời tam quốc, học giả Xue Zong đã ghi chú về loại nấm này như một thức ăn để đạt được sự bất tử.

Từ xa xưa đã có những ghi chép khá tỉ mỉ về điều kiện sinh trưởng cũng như đặc điểm sinh học của Nấm Linh chi. Wang Chong (27 – 97 sau công nguyên) của triều đại Đông Hán đã chỉ ra rằng nấm linh chi mọc lên từ đất có điều kiện môi trường và thổ nhưỡng cân bằng. Tao Hong-Jing (456 – 536 sau công nguyên) tuyên bố rằng nấm Linh chi mọc lên từ thân cây mục nát. Hay như Su Jing (599 – 674 sau công nguyên – triều đại nhà Đường) khẳng định nấm linh chi rất hiếm gặp trong tự nhiên. Thực tế các nghiên cứu khoa học sau này cho thấy lớp vỏ của bào tử nấm rất cứng, khó tách trong điều kiện bình thường nên việc phát tán và sinh trưởng trong tự nhiên của nấm Linh chi không thực sự dễ dàng. Vì thế, không chỉ trong điều kiện khai thác tận diệt như hiện nay mà cả ở thời kỳ mà từng tự nhiên còn rất nhiều như cách đây hơn 2000 năm, nấm Linh chi đã là thực vật vô cùng khó kiếm.

2.1 Nấm Linh chi trong Thần nông bản thảo

Trong bài phú (một thể loại thơ ca cổ đại của trung quốc) của nhà thơ Zhang Heng (năm 78 -139 sau công nguyên) đã ghi lại việc nấm Linh chi xuất hiện trên các bức phù điêu trong cung điện Trường An của vua Hán Vũ đế. Trong đó ông mô tả nấm linh chi là một loại nấm mọc ra từ trong đá. Năm 237 sau công nguyên vào thời tam quốc, học giả Xue Zong đã ghi chú về loại nấm này như một thức ăn để đạt được sự bất tử.

Tuy đã được nhắc đến trong các thời điểm trước đó, nhưng phải đến khi cuốn Thần Nông bản thảo Kinh (Shen Nong Ben Cao – 神农本草经- The Divine Farmer’s Materia Medica Classic) ra đời (năm 200-250 sau công nguyên) thì nấm Linh chi mới xuất hiện trong một tài liệu chính thống. Thần Nông được coi là ông tổ của ngành nông nghiệp, chăn nuôi và trồng trọt. Ông dạy dân cách nuôi trồng, canh tác, làm đồ gốm và tìm cây cỏ để làm thuốc trị bệnh. Theo truyền thuyết thì ở thủa ban sơ, Thần nông có thân hình trong suốt nên ông có thể nhìn thấy tác động của từng loại thuốc lên cơ thể mình. Do đó, để tìm ra các loại thuốc chữa bệnh, mỗi ngày ông nếm thử 70 loại dược vật khác nhau bao gồm cả thực vật, động vật và khoáng vật và tìm được 365 loại dược vật có giá trị.

Cuốn sách từ điển dược liệu thời cổ đại này mô tả 365 loại dược vật bao gồm: 252 loại thực vật, 67 loại động vật, và 46 loại khoáng vật. Trong đó dược liệu được chia làm ba hạng: thượng, trung, hạ; mỗi hạng có chức năng vương (vua) hay thần (bầy tôi).

120 loại được xếp trong quyển thứ nhất là những loại dược vật “chỉ có lợi”, không có hại với sức khoẻ con người. Chúng có tác dụng thúc đẩy tăng cường sức khoẻ trong khi có rất ít hoặc không có tác dụng phụ. Những dược vật nhóm này được xếp vào nhóm “Thượng dược” bao gồm: Linh chi, nhân sâm, táo tàu, cam, quế, cần sa, rễ cam thảo… Trong bảng này nấm Linh chi đứng hàng đầu trên cả nhân sâm về dược tính cũng như an toàn với cơ thể.

120 loại trong quyển thứ 2 là những loại có tác dụng trị bệnh nhưng cũng có tác hại cho người dùng – đây là nhóm “Trung dược”. Quyển thứ 3 bao gồm 125 loại là những dược vật có tác dụng mạnh tới sức khoẻ nhưng lại rất độc với cơ thể.

thần nông bản thảo
Ảnh minh hoạ: Thần nông bản thảo
Nguồn ảnh:

2.2 Nấm Linh chi trong Bản thảo cương mục

Đến năm 1596 khi danh y Lý Thời Trân (Li Shizhen) (1518–1593) – thời nhà Minh viết cuốn cuốn Bản thảo cương mục (Ben Cao Gang Mu – 本草纲目- Compendium of Materia Medica) gồm về 2000 loại thảo dược, thì công năng, diệu dụng của từng loại nấm mới được xác định 1 cách cụ thể. Trong tác phẩm của mình, Danh y họ Lý đã xác định mỗi loại nấm có mầu sắc khác nhau sẽ có dược tính hiệu quả đối với những bộ phận khác nhau của cơ thể như nấm xanh (Thanh chi – 青芝) tốt cho gan, nấm đỏ (Xích chi – 赤芝) tốt cho tim, nấm vàng (hoàng chi – 黃 芝) tốt cho lá lách, nấm đen (hắc chi – 黑 芝) tối cho thận, nấm trắng (bạch chi – 白芝) tốt cho phổi và nấm tím (xích chi – 紫芝) tốt cho hệ thần kinh. Tuy nhiên, trong cuốn sách này, nấm linh chi không được xếp vào họ nấm mà xếp vào họ địa y. Vì thế, cho đến hiện tại, câu nói “nấm linh chi là nấm mà không phải là nấm” là bắt nguồn từ cách phân loại trong cuốn sách trên.

Cho dù có sự khác nhau về mầu sắc và công dụng, tuy nhiên sau thời gian thực tế sử dụng các loại nấm trên trong hoạt động chữa bệnh, các thầy thuốc thời cổ đại đều xếp XÍCH CHI hay nấm đỏ vào vị trí cao nhất bởi dược tính và hiệu quả chữa bệnh của nó đối với sức khoẻ của con người, và cũng chính vì vậy Xích chi còn được gọi là nấm Linh chi (靈芝). 

2.3 Linh chi biểu tượng của sự cao quý và chữa lành bệnh tật

Theo nghiên cứu của Stuart và Smith (1911) về thảo dược cổ đại Trung Hoa, nấm giống nấm gỗ đỏ – xích chi được tin rằng đã hấp thu linh khí của trời đất và chuyển hoá thành dược tính thần kỳ nên được đặt tên là LINH CHI. Ngoài ra, từ Linh 靈 trong tiếng Trung quốc bao gồm các ký tự đại diện cho mưa, sự cầu nguyện, và khi kết hợp với nhau nó có nghĩa là tiềm năm của tâm linh.

Theo nghiên cứu của Stuart và Smith (1911) về thảo dược cổ đại Trung Hoa, nấm giống nấm gỗ đỏ – xích chi được tin rằng đã hấp thu linh khí của trời đất và chuyển hoá thành dược tính thần kỳ nên được đặt tên là LINH CHI. Ngoài ra, từ Linh 靈 trong tiếng Trung quốc bao gồm các ký tự đại diện cho mưa, sự cầu nguyện, và khi kết hợp với nhau nó có nghĩa là tiềm năm của tâm linh. Chính vì điều này, hình ảnh nấm linh chi thường xuất hiện trong các cung điện của nhà vua (Tử cấm thành, cung điện mùa hè), đền thờ của các đạo sỹ theo đạo giáo – những nơi biểu tượng của sự cao quý và thanh cao về tâm hồn và tràn đầy về khí lực.

Nấm Linh chi là thảo mộc gắn liền với nhiều truyền thuyết và quan điểm dưỡng sinh của Đạo giáo – hệ tư tưởng coi trọng việc sử dụng thảo dược, và các bí thuật dưỡng sinh để tăng cường sức khoẻ và kéo dài tuổi thọ. Quan điểm của đạo giáo cho rằng việc sử dụng nấm Linh chi giúp cho con người đạt được sự tĩnh tại trong tâm hồn, cũng như trường sinh. Đây cũng thường là thành phần không thể thiếu trong các đan hoàn của các đạo sĩ thời xưa.

Hơn thế nữa, trong tôn giáo lớn nhất của Trung quốc cổ đại – Đạo Phật, Nấm Linh chi thường được gắn với hình ảnh của Phật Bà Quan Âm (Guan Yin) – như một biểu tượng của chữa lành bệnh tật, khổ đau (Halpern, 2007).

Ảnh minh họa; Đạo sĩ dùng nấm Linh
Nguồn ảnh: (5)

(Tác giả: Tiến sỹ Nguyễn Hải Ninh – Dr.Hani)

(Để thể hiện sự tôn trọng với tác giả, đề nghị ghi rõ nguồn tham khảo khi chia sẻ và trích dẫn từ tài liệu này).

3. Tài liệu tham khảo

  1. https://vi.wikipedia.org/wiki/Nam_Cực_Tiên_Ông[]
  2. https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-981-13-9867-4_1[]
  3. https://books.google.com.vn/books?id=wXwmBgAAQBAJ&pg=PT251&lpg=PT251&dq=Lingzhi+in+myths+and+stories&source=bl&ots=ZhoeL3d7Rd&sig=ACfU3U2sW36eU14LMdC0TnjGLpPaxq26iA&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiYs8-ike_oAhXXEqYKHX2ACDk4ChDoATARegQIDBAq#v=onepage&q=Lingzhi%20in%20myths%20and%20stories&f=false[]
  4. https://tinhhoa.net/nguoi-giup-tan-thuy-hoang-tim-dan-duoc-cung-chinh-la-to-tien-cua-nguoi-nhat.html[]
  5. https://smithsonianassociates.org/ticketing/tickets/taoist-search-for-immortality[]

Recommended Posts